Een boerenbedrijf, een streng gereformeerd gezin en een kind dat bezeten raakt van taal: daar begint het verhaal van Lucas Rijneveld. Hij werd geboren op 20 april 1991 in Nieuwendijk en groeide op in Noord-Brabant, in een omgeving die later diep in zijn werk zou doorklinken. Wie zijn boeken leest, stuit steeds weer op dezelfde bron: het platteland, geloof, verlies en de manier waarop herinneringen zich vastzetten in een mens.
Jeugd, gezin en de eerste liefde voor taal
Rijneveld groeide op in een boerengezin waar geloof een grote rol speelde. Die achtergrond is geen los detail in zijn biografie, maar een fundament onder veel van zijn werk. De sfeer van het erf, de regels van thuis en de spanning tussen binnenwereld en buitenwereld keren in zijn romans en gedichten vaak terug.
Ook een ingrijpende gebeurtenis uit zijn jeugd liet een blijvend spoor na. De dood van zijn broer werd later een belangrijke voedingsbodem voor De avond is ongemak. Dat boek voelt daardoor niet als een bedacht verhaal op afstand, maar als literatuur die dicht op de huid zit.
Al vroeg bleek hoe sterk taal hem aantrok. Een vaak genoemd detail uit die jaren is dat hij de boeken van Harry Potter met de hand overschreef, terwijl die reeks in gereformeerde kring niet overal werd gewaardeerd. Het zegt iets over zijn koppigheid, maar ook over zijn toewijding aan woorden.
Na de middelbare school studeerde hij korte tijd Nederlands aan de docentenopleiding in Utrecht. Daarna koos hij voor de Schrijversvakschool in Amsterdam. Die stap paste beter bij wat hij zocht: niet de klas voorin, maar het schrijven zelf.
Schrijver én melkveehouder
Opvallend aan zijn leven is dat het niet volledig opgaat in het literaire circuit. Naast het schrijven werkte hij parttime op een melkveebedrijf. Dat werk houdt hem dicht bij de grond, letterlijk en figuurlijk. Het ritme van dieren, stallen en seizoenen vormt een scherp contrast met het bestaan van een auteur, maar juist die combinatie past goed bij hem.
Die agrarische wereld duikt ook op in zijn taal. Niet als versiering, maar als iets dat van binnenuit komt. Daardoor voelen veel beelden in zijn werk concreet en tastbaar. De boerderij is bij hem geen decor, maar een manier van kijken.
Doorbraak met poëzie en roman
Voordat het grote publiek hem leerde kennen, had hij in literaire kring al naam gemaakt. In 2015 verscheen de dichtbundel Kalfsvlies, zijn officiële debuut. Die bundel viel meteen op en leverde hem een jaar later de C. Buddingh’ Prijs op.
Nog eerder waren er al signalen dat zijn werk aandacht trok. Hij ontving een aanmoedigingsbeurs van Hollands Maandblad en kreeg het C.C.S. Crone-stipendium. Ook werd hij door de Volkskrant uitgeroepen tot literair talent van het jaar. Dat soort erkenning kwam dus niet uit de lucht vallen.
De echte doorbraak volgde met de roman De avond is ongemak uit 2018. Dat boek maakte diepe indruk, in Nederland en later ook ver daarbuiten. De roman werd al snel het werk waarmee zijn naam het sterkst verbonden raakte.
De International Booker Prize
Soms verandert één boek alles. Voor Rijneveld was dat zonder twijfel De avond is ongemak. De Engelse vertaling, The Discomfort of Evening, won de International Booker Prize. Daarmee schreef hij geschiedenis als eerste Nederlandse schrijver die die prijs kreeg.
Die bekroning bracht zijn werk in één klap onder de aandacht van een veel groter internationaal publiek. De prijs werd gedeeld met de vertaler, zoals gebruikelijk is bij deze onderscheiding. Juist dat onderstreept ook hoe belangrijk de overzetting van zijn taal naar een andere taal was.
De winst van de International Booker Prize geldt nog altijd als het bekendste moment uit zijn loopbaan. Voor veel lezers die zoeken op Lucas Rijneveld boeken of Lucas Rijneveld De avond is ongemak is dit ook het punt waarop zijn naam blijft hangen.
Boeken en dichtbundels
Na zijn debuut bleef hij gestaag publiceren. Zijn werk beweegt tussen poëzie, romans en essays, maar de toon blijft herkenbaar: lichamelijk, precies en vaak ongemakkelijk dichtbij.
Een beknopt overzicht van zijn bekendste titels:
- Kalfsvlies
- De avond is ongemak
- Fantoommerrie
- Mijn lieve gunsteling
- Komijnsplitsers
- Het warmtefort
- Het verdriet van Sigi F.
Met Mijn lieve gunsteling liet hij zien dat het succes van zijn eerste roman geen toeval was. Ook dat boek kreeg veel aandacht en werd bekroond met onder meer de F. Bordewijk-prijs en De Boon. Intussen bleef hij ook als dichter zichtbaar, wat vrij zeldzaam is: veel schrijvers kiezen uiteindelijk één spoor, maar bij hem lopen poëzie en proza naast elkaar door.
Prijzen en erkenning
Zijn prijzenkast groeide in een opvallend tempo. Toch is het nuttiger om die onderscheidingen te zien als markeringen in een ontwikkeling dan als losse trofeeën.
Voor Kalfsvlies kreeg hij de C. Buddingh’ Prijs. Voor Fantoommerrie ontving hij de Ida Gerhardt Poëzieprijs. Daarna volgden voor Mijn lieve gunsteling de F. Bordewijk-prijs en De Boon. En boven alles hangt natuurlijk de International Booker Prize, de prijs die hem buiten Nederland definitief op de kaart zette.
Wat daarbij opvalt, is dat de erkenning niet uit één hoek kwam. Zijn poëzie werd bekroond, zijn romans ook. Dat wijst op een schrijver die niet afhankelijk is van één vorm of één succesnummer.
Persoonlijk leven en identiteit
Rijneveld woont in Utrecht. Daar leidt hij een leven dat deels openbaar is, maar op veel punten ook bewust afgeschermd blijft. Bekend is wel dat hij zich publiek heeft uitgesproken over identiteit en taal rond zichzelf.
Sinds 2022 gebruikt hij de voornaamwoorden hij en hem. Vanaf 2023 heeft hij een voorkeur voor de naam Lucas. Eerder was hij bekend als Marieke Lucas Rijneveld. Ook omschreef hij zichzelf als tussenmens en sprak hij over het gevoel zich niet eenduidig binnen één hokje te laten plaatsen.
Dat onderwerp kreeg aandacht in de media, maar in zijn werk speelt het op een minder rechtlijnige manier mee. Niet als slogan, eerder als onderstroom. Wie zijn teksten leest, merkt hoe vaak grenzen verschuiven: tussen lichaam en taal, tussen kind en volwassene, tussen wat gezegd wordt en wat verborgen blijft.
Waar is Lucas Rijneveld van bekend?
De meeste lezers kennen hem in de eerste plaats van De avond is ongemak. Dat is nog steeds zijn bekendste boek. Daarnaast is zijn naam stevig verbonden aan de International Booker Prize, die hem ook buiten het Nederlandse taalgebied beroemd maakte.
Toch doet het hem tekort om hem alleen te zien als de schrijver van één succesroman. Hij is ook dichter, essayist en een auteur met een uitgesproken eigen stijl. Zijn werk schuurt, vraagt aandacht en blijft vaak langer hangen dan prettig is. Precies daarin schuilt de kracht.
FAQ
Wie is Lucas Rijneveld?
Lucas Rijneveld is een Nederlandse schrijver en dichter, geboren in Nieuwendijk. Hij werd breed bekend door zijn roman De avond is ongemak en de winst van de International Booker Prize.
Hoe oud is Lucas Rijneveld?
Hij is geboren op 20 april 1991.
Wat is het bekendste boek van Lucas Rijneveld?
Dat is De avond is ongemak. De Engelse vertaling van die roman won de International Booker Prize.
Waar woont Lucas Rijneveld?
Hij woont in Utrecht en werkte daarnaast ook parttime op een melkveebedrijf.
Welke prijzen heeft Lucas Rijneveld gewonnen?
Onder meer de C. Buddingh’ Prijs, de Ida Gerhardt Poëzieprijs, de F. Bordewijk-prijs, De Boon en de International Booker Prize.
Foto: Michaël Roumen, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
